Kolye ve Takı Sözlüğü

Kuyumcuda ya da ürün açıklamalarında karşılaşılan terimler bazen kafa karıştırabilir. Bu sözlükte kolye ve takı dünyasında sık kullanılan kavramları alfabetik sırayla, kısa ve sade açıklamalarla bir araya getirdik.

A

Ayar: Altının saflık derecesini gösterir ve 24 parça üzerinden ifade edilir. 14 ayar altında 24 parçanın 14'ü saf altındır, geri kalanı gümüş, bakır gibi metallerdir. Ayar yükseldikçe altın daha yumuşak, düştükçe daha dayanıklı olur; ayrıntılar için altın ayarı rehberine bakabilirsiniz.

B

Beyaz altın: Altının paladyum, gümüş ya da nikel gibi beyaz metallerle karıştırılmasıyla elde edilen alaşımdır. Parlak beyaz görünümünü güçlendirmek için çoğunlukla rodyumla kaplanır. Beyaz altın kolyeler özellikle taşlı modellerde taşın parıltısını öne çıkarır.

Bilye zincir: Küçük metal kürelerin kısa bağlantılarla art arda dizilmesinden oluşan zincirdir. Künye ve madalyon gibi hafif uçlarda sık kullanılır.

C

Choker: Boyna tam oturan, çoğunlukla 35-40 cm civarındaki kısa kolyelerin genel adıdır. Açık yakalı kıyafetlerle öne çıkar; boyunuza uygun uzunluğu zincir uzunluğu rehberinde bulabilirsiniz.

D

Damga: Değerli metal takıların üzerine vurulan, metalin saflığını gösteren işarettir. Altında 585 (14 ayar) ya da 750 (18 ayar), gümüşte 925 gibi binde saflık değerleri kullanılır.

Doğal taş: Doğada oluşan ve takıda kullanılan mineral ya da organik kökenli taşlardır; ametist, akik ve turkuaz bunlara örnektir. Laboratuvarda üretilen taşlardan bu yönüyle ayrılır. Doğal taşlı modelleri ayrı bir kategoride görebilirsiniz.

E

Elmas: Karbonun yüksek basınç ve sıcaklık altında kristalleşmiş hâlidir ve bilinen en sert doğal maddedir. Pırlanta, elmasın belirli bir kesimle işlenmiş biçimidir; her pırlanta elmastır ama her elmas pırlanta değildir. Elmas kolyeler sayfasında örnekleri bulabilirsiniz.

F

Faset: Değerli taşın yüzeyine kesimle açılan düz ve cilalı yüzlerdir. Fasetler ışığı taşın içinde kırıp geri yansıtarak parıltıyı oluşturur.

Forse zincir: Kuyumcu dilinde, birbirine geçmiş yuvarlak ya da oval halkalardan oluşan sade zincir türüne verilen addır. Kolye uçlarıyla en sık eşleştirilen zincirlerdendir; diğer türlerle karşılaştırması zincir çeşitleri rehberinde yer alıyor.

G

Gerdanlık: Boyun çevresine yakın oturan, çoğunlukla geniş ve gösterişli kolyedir. Geleneksel kullanımda düğün ve nişanlarda takılan sıralı altın gerdanlıklar da bu adla anılır.

Gurmet zincir: Halkaları yassılaştırılıp birbirinin üzerine yatacak biçimde döndürülmüş zincir türüdür. Düz durduğunda yüzeyi ışığı düzgün yansıtır; erkek kolyelerinde ve bilekliklerde sık görülür.

Gümüş (925): Takıda kullanılan gümüş genellikle binde 925 saflıktadır; kalan pay, metali sertleştirmek için eklenen bakır gibi metallerdir. Gümüş kolyeler zamanla havayla temas ederek kararabilir, düzenli bakımla parlaklığını korur.

H

Halat zincir: Küçük halkaların spiral biçimde birbirine geçirilmesiyle halat görünümü kazanan zincirdir. Dokulu yüzeyi sayesinde tek başına da takılabilir.

K

Kanal dizim: Taşların iki ince metal duvar arasındaki oluğa yan yana sıralandığı yuva tekniğidir. Tırnak kullanılmadığı için yüzey düz ve takılmaya daha az eğilimlidir.

Kaplama: Bir metalin yüzeyinin başka bir metalle ince bir katman hâlinde kaplanmasıdır; gümüş üzerine altın ya da rodyum kaplama bunun örnekleridir. Kaplama zamanla aşınabilir ve yenilenebilir.

Karartma (oksitleme): Gümüşün belirli bölgelerinin kimyasal yolla koyulaştırılmasıdır. Desenin girintileri koyu kaldığı için motif daha belirgin ve eski bir görünüm kazanır.

Karat: Değerli taşların ağırlık birimidir; 1 karat 0,2 grama eşittir. Altının saflığını gösteren ayar ile karıştırılmamalıdır: "0,10 karat pırlanta" taşın ağırlığını, "14 ayar altın" metalin saflığını anlatır. Taşlar arasındaki farklar için zirkon ve pırlanta rehberine bakabilirsiniz.

Katmanlı kullanım: Farklı uzunluktaki birden fazla kolyenin aynı anda takılmasıdır; İngilizce "layering" olarak da bilinir. Zincirlerin birbirine dolanmaması için aralarında birkaç santim fark bırakılması önerilir; zincir uzunluğu rehberi bu kombinasyonları anlatır.

Kilit: Zincirin iki ucunu birleştiren parçadır. En yaygın türleri, küçük bir yay ile kapanan yuvarlak yaylı halka kilit ile daha iri ve kavraması kolay istakoz kilittir.

Kolye ucu: Zincire takılan ve kolyenin asıl motifini taşıyan parçadır. Çoğu kolye ucu ayrı bir askı halkasıyla zincire geçirilir, bu sayede farklı zincirlerle de kullanılabilir.

Kordon: Metal zincir yerine kullanılan deri, ip, kumaş ya da ipek bağdır. Gündelik ve rahat bir görünüm verir, genellikle ayarlanabilir uzunluktadır.

Kübik zirkonya: Laboratuvarda üretilen, pırlantaya benzer parıltısıyla takıda yaygın kullanılan sentetik bir taştır. Türkiye'de "zirkon taş" denince çoğunlukla kübik zirkonya kastedilir; doğal zirkon minerali ise farklı bir taştır. Pırlantadan nasıl ayırt edildiğini zirkon ve pırlanta farkı rehberinde bulabilirsiniz.

M

Madalyon: Genellikle yuvarlak ya da oval, üzerinde kabartma veya yazı taşıyan kolye ucudur. Bazı madalyonlar kapaklıdır ve içine küçük bir fotoğraf konabilir.

Milyem: Altının saflığını binde olarak gösteren ölçüdür. 14 ayar altın 585, 18 ayar 750, 22 ayar 916 milyemdir; ayar rehberinde karşılaştırmayı görebilirsiniz.

Mine: Metal yüzeye renk vermek için uygulanan kaplamadır. Geleneksel minede cam esaslı karışım fırınlanarak sabitlenir; günümüz takılarında reçine esaslı uygulamalar da yaygındır. Kırmızı mineli uğur böceği kolyeler bu tekniğin tanıdık örneklerindendir.

P

Pavé (pave) dizim: Küçük taşların, aralarında çok az metal görünecek biçimde yüzeyi kaplayacak şekilde sık dizilmesidir. Adı Fransızcada "kaldırım taşı" anlamına gelir; yüzeye yekpare bir parıltı kazandırır.

Pırlanta: Elmasın, ışığı en iyi yansıtacak biçimde genellikle 57 ya da 58 fasetle yuvarlak kesilmiş hâlidir. Pırlanta kolyeler tektaş, tria ya da pavé gibi farklı dizimlerle tasarlanır.

R

Rodaj: Beyaz altın ya da gümüş takının rodyumla kaplanması işlemidir. Takıya parlak beyaz bir görünüm verir; kaplama zamanla incelebileceği için kuyumcuda yenilenebilir. Bakım önerileri için kolye bakımı rehberine bakabilirsiniz.

Rodyum: Platin grubundan, sert ve parlak beyaz renkli bir metaldir. Takıda kendi başına değil, kaplama malzemesi olarak kullanılır.

Rose altın: Alaşımında bakır payı daha yüksek olan, pembemsi tonlu altındır. Sarı ve beyaz altınla aynı ayarda üretilebilir; rengini saflıktan değil alaşımın karışımından alır.

S

Sallantı: Kolyeden ya da kolye ucundan aşağı sarkan, hareket ettikçe sallanan küçük süs parçalarıdır. Takıya hareket ve ışıltı katar.

Sertifika: Bir pırlantanın karat ağırlığı, rengi, berraklığı ve kesimi gibi özelliklerini belgeleyen laboratuvar raporudur. Taşın özelliklerinin bağımsız biçimde doğrulanmasını sağlar.

Singapur zincir: İnce halkaların bükülerek örülmesiyle oluşan, ışıkta kıvrılarak parlayan zincir türüdür. Hafif ve zarif yapısıyla küçük kolye uçlarıyla sık kullanılır.

T

Tektaş: Tek bir taşın öne çıktığı sade tasarımdır; yüzükte olduğu kadar kolyede de kullanılır. Tektaş kolyeler uzun süreli bağlılığı simgeler.

Telkari: İnce gümüş ya da altın tellerin bükülüp kıvrılarak dantel gibi desenler oluşturulduğu geleneksel bir el sanatıdır. Anadolu'da Midyat ve Beypazarı gibi merkezlerle anılır.

Tırnaklı yuva: Taşın, metalden ince tırnaklarla kenarlarından tutulduğu yuva türüdür. Taşın büyük bölümü açıkta kaldığı için ışık daha rahat girer ve taş daha parlak görünür. Taşlı altın kolyelerde en sık kullanılan yuva biçimidir.

Tria: Üç taşın yan yana ya da alt alta dizildiği tasarımdır. Üç taşın geçmişi, bugünü ve geleceği simgelediği şeklinde yorumlanır.

Y

Yeşil altın: Kuyumcu dilinde çoğunlukla sarı altın anlamında kullanılır. Adını, alaşımındaki gümüş payının renge verdiği soluk ve hafif yeşilimsi sarı tondan alır. Altın kolyeler arasında bu tonu sık görebilirsiniz.

Yılan zincir: Birbirine sıkıca geçen küçük plakalardan oluşan, yuvarlak ve pürüzsüz bir boru görünümündeki zincirdir. Esnek ama düzgün yapısıyla boyunda akıcı bir çizgi oluşturur.